Ekran to nie papier. CMYK, Pantone, profile ICC, spady, rozdzielczość 300 DPI, PDF/X, proof — checklist do przygotowania plików do druku offsetowego i cyfrowego.
Ekran to nie papier — i tu zaczynają się problemy
Projektowanie materiałów drukowanych wymaga innego myślenia niż projektowanie na ekran. Kolory zachowują się inaczej, rozdzielczość mierzy się w DPI zamiast pikseli, a plik, który wygląda dobrze na monitorze, po wydrukowaniu może rozczarować — przygaszone barwy, ucięte krawędzie, rozmyte tekst. Każdy z tych problemów da się przewidzieć i uniknąć, jeśli zna się reguły przygotowania plików do druku.
W tym artykule omawiamy najczęstsze źródła błędów i pokazujemy, jak je wyeliminować — zarówno w druku offsetowym, jak i cyfrowym.
RGB a CMYK — dwa światy kolorów
RGB (Red, Green, Blue) to model addytywny — trzy źródła światła mieszają się, tworząc barwy. Działa na ekranach, w przeglądarkach, w aparatach cyfrowych. Gamut RGB jest szeroki — obejmuje żywe, nasycone kolory, których fizycznie nie da się wydrukować.
CMYK (Cyan, Magenta, Yellow, Key/Black) to model subtraktywny — farby nakładane na papier pochłaniają światło. Gamut CMYK jest węższy. Intensywny błękit (#0066FF w RGB) po konwersji do CMYK traci nasycenie. Neonowe zielone, fluorescencyjne różowe, głębokie fiolety — wszystkie przygasają.
Najczęstszy błąd: projektant pracuje w RGB przez cały proces, a konwersję do CMYK robi na samym końcu, tuż przed wysyłką do drukarni. Efekt: kolory zmieniają się nieprzewidywalnie, a nie ma już czasu na poprawki. Warto przełączyć się na CMYK od początku projektu — albo przynajmniej sprawdzić podgląd CMYK (soft proof) na wczesnym etapie.
Pantone — precyzja w kolorze marki
System Pantone Matching System (PMS) to zbiór standaryzowanych kolorów, z których każdy ma numer (np. Pantone 186 C — czerwień stosowana m.in. przez Coca-Colę). Drukarz odwzorowuje go z gotowej mieszanki farby, nie z kombinacji CMYK — dzięki temu kolor jest powtarzalny między drukarniami i nakładami.
Pantone stosujemy przede wszystkim przy:
- Logotypach i identyfikacji wizualnej — kolor musi być identyczny na wizytówce, folderze, banerze i opakowaniu.
- Kolorach specjalnych — złoto, srebro, fluorescencje, które nie istnieją w gamutie CMYK.
- Materiałach reklamowych premium — gdzie różnica jednego odcienia między nakładami jest niedopuszczalna.
W druku cyfrowym (tonerowym, atramentowym) Pantone jest konwertowany do najbliższego odpowiednika CMYK — dlatego dla materiałów cyfrowych warto zamówić próbkę testową i porównać z próbnikiem Pantone.
Rozdzielczość — 300 DPI to minimum
Na ekranie pracujemy w pikselach, a rozdzielczość 72 PPI wygląda ostro. W druku standard to 300 DPI (dots per inch). Obraz o rozdzielczości 72 DPI wydrukowany w skali 1:1 będzie rozmyty — cztery razy za mało punktów na cal.
Praktyczna zasada: pomnóż docelowy rozmiar wydruku (w calach) przez 300. Plakat A3 (297×420 mm = ok. 11,7×16,5") potrzebuje obrazu 3508×4961 px przy 300 DPI. Zdjęcia z telefonu (12 MP = 4000×3000 px) wystarczą na wydruk A4 — ale nie na wielkoformatowy banner.
Spady (bleed) — żeby nic nie było ucięte
Druk offsetowy nie jest idealnie precyzyjny — papier może się przesunąć o ułamek milimetra podczas cięcia. Dlatego drukarnie wymagają spadów (bleed): dodatkowego marginesu grafiki wykraczającej poza linię cięcia. Standard to 3 mm z każdej strony (dla niektórych drukarni 5 mm).
Jeśli zdjęcie sięga do krawędzi strony, musi wykraczać o te 3 mm poza format docelowy. W przeciwnym razie po przycięciu pojawi się biała linia na krawędzi — widoczna i trudna do naprawienia bez ponownego druku.
Profile ICC — spójność barw między ekranem a papierem
Profile ICC (International Color Consortium) definiują, jak kolory w pliku mają być odwzorowane na konkretnym urządzeniu — monitorze, drukarce, maszynie offsetowej. Bez profilu ICC ten sam plik CMYK może wyglądać inaczej na dwóch różnych maszynach.
Najczęściej spotykane profile w druku europejskim:
- Coated FOGRA39 — druk offsetowy na papierze powlekanym (błyszczącym, matowym). Najpopularniejszy profil dla materiałów reklamowych.
- Uncoated FOGRA29 — druk na papierze niepowlekanym (offsetowym). Kolory są mniej nasycone — papier wchłania więcej farby.
- ISO Coated v2 300% — profil z limitem pokrycia farbą 300%, stosowany w druku gazetowym i wielkoformatowym.
Przy przygotowywaniu pliku zawsze zapytaj drukarnię, którego profilu używa — i osadź go w pliku PDF lub TIFF. Profile ICC można pobrać bezpłatnie ze strony ECI (European Color Initiative).
Format pliku — PDF/X, TIFF i unikanie JPG
Drukarnie preferują pliki w formatach bezstratnych z osadzonym profilem ICC:
- PDF/X (PDF/X-1a lub PDF/X-4) — standard branżowy do przekazywania plików do druku. Wymusza osadzenie fontów, profili ICC i brak przezroczystości (X-1a) lub je obsługuje (X-4). Eksportujesz z InDesigna, Illustratora lub Scribusa.
- TIFF — format bezstratny z obsługą CMYK, warstw i profili ICC. Stosowany do pojedynczych grafik rastrowych (zdjęcia produktowe, fotografie).
- JPG — format stratny, który przy każdym zapisie traci dane. W druku dopuszczalny tylko w ostateczności, przy maksymalnej jakości (100%). Nie do wielokrotnego edytowania.
Proof — zanim trafi na maszynę
Proof to wydruk próbny, który pozwala ocenić, jak projekt będzie wyglądał po wydrukowaniu. Dwa rodzaje:
- Soft proof — podgląd na ekranie z symulacją profilu ICC docelowej drukarki. Wymaga skalibrowanego monitora — bez kalibracji soft proof jest bezwartościowy.
- Hard proof — fizyczny wydruk na specjalnej drukarce proofingowej, z certyfikatem zgodności z profilem ICC. To jedyny sposób, żeby ocenić kolor przed nakładem — i jedyny, który drukarnia uzna jako podstawę reklamacji.
Hard proof kosztuje kilkadziesiąt złotych i trwa dzień. Ponowny druk całego nakładu kosztuje tysiące i trwa tygodnie. Kalkulacja jest prosta.
Kalibracja monitora — kontrola barw u źródła
Monitor bez kalibracji to monitor, który kłamie. Domyślne ustawienia fabryczne nie odpowiadają żadnemu profilowi drukarskiemu — jasność jest zawyżona, temperatura barwowa przypadkowa, gamut niekontrolowany.
Minimum dla pracy z drukiem:
- Monitor z matrycą IPS i równomiernym podświetleniem (nie TN, nie VA).
- Kolorymetr sprzętowy (X-Rite i1Display, Datacolor SpyderX) — koszt 500–1200 zł.
- Kalibracja co 2–4 tygodnie (monitory zmieniają parametry z czasem i temperaturą).
- Profil ICC wygenerowany kolorymetrem, załadowany w systemie operacyjnym.
Checklist przed wysyłką do drukarni
- Przestrzeń barwna — CMYK, nie RGB. Sprawdź każdy osadzony obraz.
- Profil ICC — osadzony w pliku, zgodny z wymaganiami drukarni.
- Rozdzielczość — 300 DPI dla wszystkich grafik rastrowych.
- Spady — 3 mm z każdej strony (lub ile wymaga drukarnia).
- Fonty — osadzone w PDF lub zamienione na krzywe.
- Format — PDF/X-1a lub PDF/X-4. Nie JPG, nie PSD, nie AI.
- Overprint i trapping — sprawdź w podglądzie separacji.
- Hard proof — zamów przed nakładem, szczególnie przy kolorach marki.
Przygotowanie plików do druku to rzemiosło, które wymaga znajomości zarówno grafiki, jak i technologii druku. Jeśli projektujesz materiały, które muszą wyglądać profesjonalnie — od wizytówek po katalogi — warto zadbać o każdy krok tego procesu. Potrzebujesz wsparcia w przygotowaniu grafik lub systemu do zarządzania materiałami? Porozmawiajmy.
Źródła
- Adobe — About color spaces — wyjaśnienie różnic między RGB, CMYK i LAB.
- Pantone — Color Systems Explained — jak działa system Pantone Matching System.
- ECI — ICC Profile Downloads — bezpłatne profile ICC dla druku europejskiego (FOGRA39, FOGRA29 i inne).
- Prepressure — PDF/X explained — opis standardów PDF/X-1a i PDF/X-4 do druku.
- ISO 12647-2:2013 — międzynarodowy standard kontroli jakości w druku offsetowym.
LinkedIn/desi9n-pl 
FB/desi9npl 
@desi9n.pl